آوازک

به سوی حقیقت

نیاز نیست دنبال روشنائیِ حقیقت باشی، فقط کافیه از تاریکیِ جهل دربیای تا روشنائیِ حقیقت خودشو بهت نشون بده

به سوی حقیقت

نیاز نیست دنبال روشنائیِ حقیقت باشی، فقط کافیه از تاریکیِ جهل دربیای تا روشنائیِ حقیقت خودشو بهت نشون بده

ویژگی های سوره مبارکه حمد

ashk | يكشنبه, ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ۰۵:۰۴ ب.ظ | ۱ نظر

ویژگیهاى سوره حمد[1]

این سوره در میان سوره‏هاى قرآن درخشش فوق العاده‏ اى دارد که از مزایاى زیر سرچشمه مى‏ گیرد:

1- آهنگ این سوره‏:

این سوره اساساً با سوره‏ هاى دیگر قرآن از نظر لحن و آهنگ فرقِ روشنى دارد، به خاطر اینکه سوره‏ هاى دیگر همه بعنوان سخن خدا است، اما این سوره از زبان بندگان است، و به تعبیر دیگر در این سوره خداوند متعال، طرز مناجات و سخن گفتن با او را به بندگانش آموخته است.

آغاز این سوره با حمد و ستایش پروردگار شروع مى‏شود. و با ابراز ایمان به مبدء و معاد (خداشناسى و ایمان به رستاخیز) ادامه مى ‏یابد، و با تقاضاها و نیازهاى بندگان پایان مى‏ گیرد.

انسان آگاه و بیدار دل، هنگامى که این سوره را مى‏ خواند، احساس مى‏ کند که بر بال و پر فرشتگان قرار گرفته و به آسمان صعود مى‏کند و در عالم روحانیت و معنویت لحظه به لحظه به خدا نزدیکتر مى‏ شود.

این نکته بسیار جالب است که اسلام بر خلاف بسیارى از مذاهب ساختگى یا تحریف شده که میان «خدا» و  «خلق» واسطه‏ ها قائل مى‏ شوند، به مردم دستور مى‏ دهد که بدون هیچ واسطه با خدایشان ارتباط برقرار کنند!.

این سوره تبلورى است از همین ارتباط نزدیک و بى‏ واسطه خدا با انسان، و مخلوق با خالق، در اینجا تنها او را مى‏ بیند، با او سخن مى ‏گوید، پیام او را با گوش جان مى‏شنود، حتى هیچ پیامبر مرسل و فرشته مقرّبى در این میان واسطه‏ نیست و عجب اینکه این پیوند و ارتباطِ مستقیم خلق با خالق آغازگر قرآن مجید است.

 

2- سوره حمد، اساس قرآن است‏:

در حدیثى از پیامبر اکرم(ص) مى‏خوانیم که: «الحمد امّ القرآن‏» و این به هنگامى بود که جابر بن عبد اللَّه انصارى خدمت پیامبراکرم رسید، حضرت(ص) به او فرمودند: « أَلَا أُعَلِّمُکَ‏ أَفْضَلَ‏ سُورَةٍ أَنْزَلَهَا اللَّهُ‏ فِی کِتَابِهِ؟ قَالَ: بَلَى عَلِّمْنِیهَا، فَعَلَّمَهُ الْحَمْدَ، ثُمَّ قَالَ: هِیَ شِفَاءٌ مِنْ کُلِّ دَاءٍ إِلَّا السَّامَ، وَ السَّامُ الْمَوْتُ‏؛ آیا برترین سوره‏اى را که خدا در کتابش نازل کرده به تو تعلیم کنم، جابر عرض کرد آرى پدر و مادرم به فدایت باد، به من تعلیم کن، پیامبراکرم(ص) سوره حمد که امّ الکتاب است را به او آموخت.»؛ سپس اضافه فرمودند این سوره شفاى هر دردى است مگر مرگ.[2]

و نیز از پیامبراکرم(ص) نقل شده که فرمودند:

« وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِی التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِیلِ وَ لَا فِی الزَّبُورِ وَ لَا فِی الْفُرْقَانِ مِثْلَهَا وَ   روایات در مورد اهل بیت(ع)هِیَ أُمُّ الْکِتَابِ‏؛ قسم به کسى که جان من به دست او است خداوند نه در تورات و نه در انجیل و نه در زبور، و نه حتى در قرآن، مثل این سوره را نازل نکرده است، و این امّ الکتاب است.»[3]

دلیل این سخن با تامّل در محتواى این سوره روشن مى‏ شود، چرا که این سوره در حقیقت فهرستى است از مجموع محتواى قرآن، بخشى از آن توحید و شناخت صفات خدا است، بخشى در زمینه معاد و رستاخیز سخن مى‏ گوید و بخشى از هدایت و ضلالت که خطّ فاصل مؤمنان و کافران است سخن مى‏ گوید، و نیز در آن اشاره‏اى است به حاکمیت مطلق پروردگار و مقام ربوبیت و نعمت هاى‏ بى‏ پایانش که به دو بخش عمومى و خصوصى (بخش رحمانیت و رحیمیت) تقسیم مى‏ گردد، و همچنین اشاره به مساله عبادت و بندگى و اختصاص آن به ذات پاک او شده است.

در حقیقت هم بیانگر توحید ذات است، هم توحید صفات، هم توحید افعال، و هم توحید عبادت. و به تعبیر دیگر این سوره مراحل سه‏ گانه ایمان: اعتقاد به قلب، اقرار به زبان، و عمل به ارکان را در بر دارد، و مى‏ دانیم «امّ» به معنى اساس و ریشه است.

شاید به همین دلیل است که ابن عباس، مفسر معروف اسلامى مى‏ گوید:

«انّ لکلّ شى‏ء اساساً ... و اساس القرآن الفاتحة؛ هر چیزى اساس و شالوده‏اى دارد ... و اساس و زیر بناى قرآن، سوره حمد است.»[4]

روى همین جهات است که در فضیلت این سوره از پیامبراکرم(ص) نقل شد:

« أَیُّمَا مُسْلِمٍ قَرَأَ فَاتِحَةَ الْکِتَابِ أُعْطِیَ مِنَ الْأَجْرِ کَأَنَّمَا قَرَأَ ثُلُثَیِ الْقُرْآنِ وَ أُعْطِیَ مِنَ الْأَجْرِ کَأَنَّمَا تَصَدَّقَ عَلَى کُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ‏؛ هر مسلمانى سوره حمد را بخواند پاداش او به اندازه کسى است که دو سوم قرآن را خوانده است (و طبق نقل دیگرى پاداش کسى است که تمام قرآن را خوانده باشد) و گویى به هر فردى از مردان و زنان مؤمن هدیه ‏اى فرستاده است.»[5]

تعبیر به دو سوم قرآن شاید به خاطر آنست که بخشى از قرآن توجه به خدا است و بخشى توجه به رستاخیز و بخش دیگرى احکام و دستورات است که بخش اول و دوم در سوره حمد آمده، و تعبیر به تمام قرآن به خاطر آن است که همه قرآن را از یک نظر در ایمان و عمل مى‏توان خلاصه کرد که این هر دو در سوره‏ حمد جمع است.

 

3- سوره حمد افتخار بزرگ پیامبراکرم(ص):

جالب اینکه در آیات قرآن سوره حمد به عنوان یک موهبت بزرگ به پیامبراکرم(ص) معرفى شد، و در برابر کل قرآن قرار گرفته است، آنجا که مى‏فرماید: «وَ لَقَدْ آتَیْناکَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِی وَ الْقُرْآنَ الْعَظِیمَ‏؛ ما به تو سوره حمد که هفت آیه است و دو بار نازل شده دادیم و همچنین قرآن بزرگ بخشیدیم.»[6]

قرآن با تمام عظمتش در اینجا در برابر سوره حمد قرار گرفته است، نزول دوباره آن نیز به خاطر اهمیت فوق العاده آن است‏.

همین مضمون در حدیثى از امیر مؤمنان على; از پیامبراکرم(ص) نقل شده است که فرمود:

« إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَأَفْرَدَ الِامْتِنَانَ [عَلَیَ‏] بِفَاتِحَةِ الْکِتَابِ، وَ جَعَلَهَا بِإِزَاءِ الْقُرْآنِ الْعَظِیمِ وَ إِنَّ فَاتِحَةَ الْکِتَابِ أَشْرَفُ مَا فِی کُنُوزِ الْعَرْشِ؛ خداوند بزرگ به خاطر دادن سوره حمد بالخصوص بر من منت نهاده و آن را در برابر قرآن عظیم قرار داده، و سوره حمد با ارزشترین ذخائر گنجهاى عرش خدا است.»[7]

 

4- تاکید بر تلاوت این سوره‏:

با توجه به بحثهاى فوق که تنها بیان گوشه‏ اى از فضیلت سوره حمد بود روشن مى‏شود که چرا در احادیث اسلامى در منابع شیعه و سنى این همه تاکید بر تلاوت آن شده است، تلاوت آن به انسان، روح و ایمان مى‏ بخشد، او را به خدا نزدیک مى‏ کند، صفاى دل و روحانیت مى‏ آفریند، اراده انسان را نیرومند و تلاش او را در راه خدا و خلق افزون مى‏ سازد، و میان او و گناه و انحراف فاصله مى‏ افکند.

به همین دلیل در حدیثى از امام صادق(ع) مى‏خوانیم‏:

« رَنَّ إِبْلِیسُ أَرْبَعَ رَنَّاتٍ أَوَّلُهُنَّ یَوْمَ لُعِنَ وَ حِینَ أُهْبِطَ إِلَى الْأَرْضِ وَ حِینَ بُعِثَ مُحَمَّدٌd عَلَى حِینِ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ وَ حِینَ أُنْزِلَتْ أُمُّ الْکِتَابِ؛ شیطان چهار بار فریاد کشید و ناله سر داد، نخستین بار روزى بود که از درگاه خدا رانده شد، سپس هنگامى بود که از بهشت به زمین تنزّل یافت، سومین بار هنگام بعثت حضرت محمد(ص) بعد از فترت پیامبران بود، و آخرین بار زمانى بود که سوره حمد نازل شد!.»[8]

 

 


[1] - تفسیر نمونه، صص 2 الی 5

[2] - مجمع البیان" و" نور الثقلین" آغاز سوره حمد ؛ هدایة الأمة إلى أحکام الأئمة علیهم السلام / ج-3 / 80 / الثامن: فی ما یتأکد استحباب قراءته من السور .....  ص : 80 ؛ البرهان فی تفسیر القرآن / ج‏1 / 98 / ثواب فاتحة الکتاب و فضلها، و البسملة آیة منها، و فضلها .....  ص : 95 ؛ تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب / ج‏1 / 10 / سورة فاتحة الکتاب .....  ص : 6 ؛ منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (خوئى) / ج‏12 / 306 / المعنى .....  ص : 300

[3] - مجمع البیان" و" نور الثقلین" آغاز سوره حمد؛ جامع الأخبار(للشعیری) / 43 / الفصل الثانی و العشرون؛ بحار الأنوار (ط - بیروت) / ج‏89 / 259 / باب 29 فضل سورة الفاتحة و تفسیرها و فضل البسملة و تفسیرها و کونها جزءا من الفاتحة و من کل سورة و فیه فضل المعوذتین أیضا .....  ص : 223 ؛ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل / ج‏4 / 331 / 44 باب استحباب قراءة سور القرآن سورة سورة .....  ص : 327

[4] - شرح فروع الکافی (لمولى محمد هادی بن محمد صالح المازندرانی) / ج‏3 / 34 / باب قراءة القرآن .....  ص : 24

[5] - مجمع البیان، آغاز سوره حمد؛ جامع الأخبار(للشعیری) / 43 / الفصل الثانی و العشرون ؛ بحار الأنوار (ط - بیروت) / ج‏89 / 259 / باب 29 فضل سورة الفاتحة و تفسیرها و فضل البسملة و تفسیرها و کونها جزءا من الفاتحة و من کل سورة و فیه فضل المعوذتین أیضا .....  ص : 223 ؛ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل / ج‏4 / 331 / 44 باب استحباب قراءة سور القرآن سورة سورة .....  ص : 327

[6] - سوره مبارکه حجر، آیه شریفه 87

[7] - تفسیر برهان جلد اول صفحه 26 طبق نقل تفسیر البیان؛ التفسیر المنسوب إلى الإمام الحسن العسکری علیه السلام / 29 / [فضل فاتحة الکتاب‏] .....  ص : 29 ؛ الأمالی( للصدوق) / النص / 175 / المجلس الثالث و الثلاثون ؛ عیون أخبار الرضا علیه السلام / ج‏1 / 302 / 28 باب فیما جاء عن الإمام علی بن موسى ع من الأخبار المتفرقة .....  ص : 272 ؛ جامع الأخبار(للشعیری) / 44 / الفصل الثانی و العشرون ؛ المصباح للکفعمی (جنة الأمان الواقیة) / 438 / الفاتحة .....  ص : 438 ؛ روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه (ط - القدیمة) / ج‏2 / 291 / باب وصف الصلاة من فاتحتها إلى خاتمتها .....  ص : 262 ؛ وسائل الشیعة / ج‏6 / 190 / 11 باب استحباب کثرة قراءة القرآن فی الصلاة و غیرها و على کل حال و ختمه و افتتاحه و استماع قراءته و اختیارها على غیرها من المندوبات .....  ص : 186 ؛ بحار الأنوار (ط - بیروت) / ج‏89 / 227 / باب 29 فضل سورة الفاتحة و تفسیرها و فضل البسملة و تفسیرها و کونها جزءا من الفاتحة و من کل سورة و فیه فضل المعوذتین أیضا .....  ص : 223 ؛ تفسیر نور الثقلین / ج‏1 / 6 / [سورة الفاتحة(1): آیة 1] .....  ص : 3 ؛ تفسیر نور الثقلین / ج‏4 / 86 / [سورة النمل(27): الآیات 17 الى 35] .....  ص : 82 ؛ شرح فروع الکافی (لمولى محمد هادی بن محمد صالح المازندرانی) / ج‏3 / 32 / باب قراءة القرآن .....  ص : 24 ؛ تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب / ج‏1 / 8 / سورة فاتحة الکتاب .....  ص : 6 ؛ تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب / ج‏1 / 86 / [سورة الفاتحة(1): الآیات 6 الى 7] .....  ص : 64 ؛ تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب / ج‏9 / 558 / [سورة النمل(27): الآیات 26 الى 40] .....  ص : 557 ؛ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل / ج‏4 / 328 / 44 باب استحباب قراءة سور القرآن سورة سورة .....  ص : 327 ؛ مجمع البحرین / ج‏1 / 74 / (ثنا) .....  ص : 73

 

[8] - نور الثقلین جلد اول صفحه 4 ؛ الخصال / ج‏1 / 263 / رن إبلیس لعنه الله أربع رنات .....  ص : 263 ؛ بحار الأنوار (ط - بیروت) / ج‏11 / 204 / باب 4 کیفیة نزول آدم ع من الجنة و حزنه على فراقها و ما جرى بینه و بین إبلیس لعنه الله .....  ص : 204 ؛ بحار الأنوار (ط - بیروت) / ج‏18 / 177 / باب 1 المبعث و إظهار الدعوة و ما لقی ص من القوم و ما جرى بینه و بینهم و جمل أحواله إلى دخول الشعب و فیه إسلام حمزة رضی الله عنه و أحوال کثیر من أصحابه و أهل زمانه .....  ص : 148 ؛ بحار الأنوار (ط - بیروت) / ج‏60 / 247 / باب 3 إبلیس لعنه الله و قصصه و بدء خلقه و مکایده و مصایده و أحوال ذریته و الاحتراز عنهم أعاذنا الله من شرورهم .....  ص : 131 ؛ النور المبین فی قصص الأنبیاء و المرسلین (للجزائری) / 47 / الفصل الثالث فی أن ذنبه کان ترک الأولى و کیفیة قبول توبته و الکلمات التی تلقاها من ربه و کیفیة نزوله من الجنة و حزنه علیها .....  ص : 37 ؛ تفسیر نور الثقلین / ج‏1 / 4 / [سورة الفاتحة(1): آیة 1] .....  ص : 3 ؛ تفسیر نور الثقلین / ج‏1 / 601 / [سورة المائدة(5): الآیات 7 الى 20] .....  ص : 600 ؛ تفسیر نور الثقلین / ج‏3 / 13 / [سورة الحجر(15): الآیات 31 الى 42] .....  ص : 12 ؛ تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب / ج‏1 / 7 / سورة فاتحة الکتاب .....  ص : 6 ؛ تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب / ج‏4 / 72 / [سورة المائدة(5): الآیات 18 الى 23] .....  ص : 67 ؛ تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب / ج‏7 / 128 / [سورة الحجر(15): الآیات 30 الى 44] .....  ص : 127

 

نظرات  (۱)

  • علی علیزاده
  • سلام اگر خواستید dadnazan.blog.irرا دنبال کرده و تیبادل لینک کنیم و http://dadnazan.ir/
    ببینید

    ارسال نظر

    ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
    شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
    <b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
    تجدید کد امنیتی