آوازک

به سوی حقیقت

نیاز نیست دنبال روشنائیِ حقیقت باشی، فقط کافیه از تاریکیِ جهل دربیای تا روشنائیِ حقیقت خودشو بهت نشون بده

به سوی حقیقت

نیاز نیست دنبال روشنائیِ حقیقت باشی، فقط کافیه از تاریکیِ جهل دربیای تا روشنائیِ حقیقت خودشو بهت نشون بده

آیا شغل نسّاجی و بافندگی مکروه است؟

ashk | چهارشنبه, ۹ آبان ۱۳۹۷، ۱۰:۴۹ ب.ظ | ۰ نظر

 

پاسخ:

اشتغال انسان به یک حرفه و شغل، امری برون دینی است که مورد اهتمام همه اقوام و ملل بوده و دین اسلام نیز مسلمانان را بر داشتن کار و تلاش، سفارش نموده، تا جایی که کار را به عنوان یک عبادت معرفی می‌کند.

برای شغل، می‌توان انواع و تقسیمات مختلفی ارائه نمود که آنچه در این زمینه بیشتر مد نظر دین است، تقسیم شغل به لحاظ تأثیر آن بر روح و روان آدمی و سرنوشت وی در دنیا و آخرت است؛ بر این اساس اسلام افراد را از برخی مشاغل بر حذر داشته و به اصطلاح، آنها را به عنوان شغل‌های حرام یا مکروه معرفی نموده است. همچنین نسبت به برخی مشاغل و حرفه‌ها، ترغیب نموده و آنها را مستحب یا واجب معرفی می‌کند. در این بین نیز مشاغل فراوانی وجود دارد که دین نسبت به آنها نظر خاصی نداشته و در اصطلاح به عنوان مشاغل مباح شناخته می‌شوند.[1]

نکته دیگر آنکه شغل مکروه نیز زمانی مکروه است که امکان انتخاب شغل دیگر وجود داشته باشد، وگرنه به دلیل آن که به دست آوردن روزی لازم است، اشتغال به همان شغل مکروه نیز دارای پاداش خواهد بود.

با توجه به مقدمه بالا، در برخی روایات توصیه شده که نساجی و بافندگی به عنوان یک شغل انتخاب نشود:

ابو اسماعیل رازى می‌گوید: «همراه دو لباس نزد امام صادق ع رفتم، امام ع فرمودند: «اى ابواسماعیل! از منطقه شما لباس‌‌هاى زیادى براى ما می‌آید، ولى هیچ‌‌ یک از آنها مثل این دو لباسى نیست که در دست تو است!

گفتم: فدایت گردم، مادر اسماعیل می‌ریسد و من می‌بافم. امام ع فرمود: بافنده هستى؟ گفتم: آرى، امام ع فرمود: بافنده نباش! گفتم: چه کاره باشم؟ امام ع فرمود: صیقل ‏دهنده شمشیر باش...»!‌[2]

شیخ طوسى می‌گوید: مقصود از این حدیث، نوعى کراهت برای حرفه بافندگی است، نه حرمت.[3]

به هر حال، علامه مجلسی راویان این روایت را ضعیف و گمنام ارزیابی می‌کند.[4]

در حدیث مرسل و بدون سند دیگری، از امام کاظم ع نقل شده است که ایشان از مشورت با فردی که شغل بافندگی دارد نهی نمودند.[5]

به هر حال فقها بر اساس همین روایات، نوعی کراهت را برای این شغل در نظر گرفته‌اند.[6]

اما باید گفت در برخی روایات، مشاهده می‌شود که حرفه‌ بافندگی مورد ستایش قرار گرفته است:

پیامبر خدا ص فرمود: بافندگى، کار زنانِ نیک است.[7]

امّ حسن نخعى می‌گوید: امام علی ع از کنارم می‌گذشت که از من پرسید: امّ الحسن! چه می‌کنى؟ گفتم: می‌بافم، فرمود: آگاه باش که بافندگى، از حلال‌‏ترین کسب‏‌ها است.[8]

روایتی نیز وجود دارد که به معنای دیگری از بافندگی اشاره می‌کند:

هنگامی که در حضور امام صادق ع از ملعون بودن بافنده سخن گفته شد، امام ع فرمود: منظور از بافنده‏ در حقیقت، کسى است که بر خدا و رسول او دروغ ببافد.[9]

در جمع‌‌بندی این دو دسته روایات می‌توان گفت که حرفه بافندگی برای بانوان مناسب بوده و اگر نکوهشی هم در برخی روایات مشاهده می‌شود، برای برخی مردان است. در توجیه این نکوهش، می‌توان احتمالاتی را مطرح کرد؛ مانند:

1. شاید علت کراهت و نهی از بافندگی، ایجاد زمینه برای کاهش ارتباط مردان با زنان باشد؛ چون بافندگی در گذشته به دست زن‌‌ها صورت می‌گرفت.[10]هر چند در عصر کنونی این امر موضوعیت نداشته باشد.

2. درباره حدیث اسماعیل رازی، به نظر می‌رسد، اصلاً امام ع در مقام بیان حکم شرعى نبوده تا حرمت یا کراهت از آن استفاده شود، بلکه امام ع بر اساس شرایط آن زمان درصدد راهنمایى یارانش است؛ به همین جهت، امام ع، شخص اسماعیل را بر حرفه شمشیر سازی ترغیب می‌کند.[11]

3. درباره نهی از مشاوره با فرد بافنده نیز می‌توان گفت؛ انسان با حضور در بین مردم و مراوده با ایشان به عقل و تجربه‌‌اش افزوده می‌گردد و فرد بافنده به اقتضای شغلش، معمولاً کمتر بین مردم حضور داشته و از عقل تجربی کافی برخوردار نیست؛ لذا از مشورت با وی نهی شده است.[12]

4. در برخی احادیث، واژه «حائک» (بافنده) به تأویل برده شده، و از آن به عنوان شغل و حرفه بافندگی یاد نشده است.

شایان ذکر است؛ آنچه درباره کراهت شغل بافندگی بیان شد، با فرض پذیرش، مربوط به زمانی است که این کار به عنوان حرفه و شغل دائمی انتخاب شود و گرنه گاهی پیش می‌آید که انسان این کار را برای رفع نیاز خود و اطرافیانش انجام ‌دهد، یا از روی تفریح و تنوّع به آن می‌پردازد، که این امور مدِّ نظر روایات مذکور نیست.

همچنین چه بسا اقتضای جامعه و نیاز کشور، مبادرت افرادی به این حرفه باشد، که در این صورت نه تنها داشتن این شغل کراهت ندارد، بلکه اشتغال عده‌‌ای به این حرفه از امور ضروری به شمار آمده و نوعی واجب کفایی است.

نتیجه و جمع بندی کلی:

اولاً: روایاتی که نساجی و بافندگی را نهی می کنند از سند ضعیفی برخوردارند، لذا نمی شود به  آنها اعتماد کرد.

ثانیاً: لباس پوشیدن و حفظ حجاب و حفظ بدن از سرما و گرما و ... امری ضروری و عقلی و شرعی و فطری است و وجود لباس نیز نیازمند دوخت و بافت است، لذا اینکه باید لباسی دوخته و بافته شود تا از آن برای اهدافی ضروری استفاده شود جای شک نیست. بنابراین با فرض پذیرش سند روایات، از جمع بندی روایات مدح و ذمّ بافندگی و نساجی به دست می آید که مردان بهتر است به کار مردانه و زنان به کار زنانه بپردازند که این کار با ساختار روحی و جسمی آنان سازگارتر است، بنابراین از آنجا که نساجی و بافندگی و اموری مانند اینها.... از مشاغل زنانه بوده و هست، لذا در روایات این مشاغل برای زنان نیکو شمرده شده است و برای مردان نهی شده است.

بعضی از عوارض و اثرات سوء انجام کارهای زنانه توسط مرد را شاید بتوان اینگونه برشمرد:

1)  از آنجا که موقعیت مردان برای امرار معاش و گذران زندگی و حفظ کانون خانواده و ... اقتضاء می کند از تجربه بیشتری نسبت به زنان برخوردار باشند، لذا مرد برای کسب این تجربه باید در جامعه و بین مردان حضور بیشتری داشته باشد و اینکه در گوشه ای به کارهای زنانه بپردازد و زیاد در جامعه نقش ایفاء نکند به سود او نیست. شاید به خاطر همین کم تجربگی و عدم حضور زیاد در جامعه است که در روایتی امام ع فرمودند: با کسی که نسّاج و بافنده است مشورت نکن.

2) از آنجا که اسلام به خاطر مصالح و حکمت هائی که خیلی از آنها برای ما روشن است، اختلاط و روابط غیرضروری زنان و مردان نامحرم با یکدیگر را تائید نمی کند، لذا خیلی مایل نیست که مردان در شغل زنان ورود کنند و همین امر باعث اختلاط و معاشرت آنها با یکدیگر و به وجود آمدن فتنه ها و مفاسدی شود که جامعه ما نیز الان بخاطر رعایت نکردن این دسته از احکام اسلامی(احکام روابط زن و مرد نامحرم با یکدیگر) درگیر بسیاری از  آنها می باشد.

3) از آنجا که در بسیاری از موارد، شرائط مختلف زمان و مکان و زندگی و ... اقتضاء می کند که زنان نیز گوشه ای از بار اقتصادی زندگی را به دوش بگیرند، لذا اگر مردان در کارهای زنانه ورود کنند و عرصه را بر خانمها تنگ کنند و کار برای زنان نباشد، این باعث می شود که زنانِ نیازمندِ کار به جای اینکه به کار زنانه که هم با روحیه آنها سازگارتر است و هم باعث عدم ورود آنها در جامعه و بین مردان می شود، بپردازند، مجبور شوند در جامعه حضور پیدا کنند و کارهای مردانه انجام دهند که همین امر باعث صدمه و ضربه خوردن به روح و جسم و عاطفه و ایمان و حیای آنها و به تبع آن جامعه و خانواده می شود.

ثالثاً: روایاتی که نساجی و بافندگی را مذمت کرده اند، می تواند معنای دیگری داشته باشد، مانند دروغ بستن به خدا و پیامبراکرم ص، همانطور که در روایت بالا نیز به آن اشاره شد که امام صادق ع فرمود: منظور از بافنده‏ در حقیقت، کسى است که بر خدا و رسول او دروغ ببافد.[13]

رابعاً: مذمت و کراهت این شغل، با پذیرش سند و محتوای روایات، بر افرادی صدق نمی کند که چاره ای جز نساجی و بافندگی برای امرار معاش و یا خدمت به جامعه و نیاز جامعه ندارند.

و همچنین با توجه به اینکه دیگر شغل نساجی و بافندگی به صورت کارخانه و با تکنولوژی های روز و دستگاه های مدرن صورت می گیرد شاید بتوانیم بگوئیم از ماهیت و روش قدیم که یک زن در گوشه خانه می نشست و بافندگی می کرد خارج شده است، لذا بافندگی و نساجی به صورت قدیم مورد مذمت است برای مرد، ولی کار در کارخانه ها با رعایت ضوابط شرعی و عدم اختلاط با زنان مشکلی ایجاد نمی کند و همچنین  یک شغل اجتماعی است که مرد می تواند کسب تجربه کند و در جامعه نقش آفرینی کند.

 


[1] - ر. ک: علامه حلّى، حسن بن یوسف بن مطهر، قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، ج ‌2، ص 5، قم، دفتر انتشارات اسلامى، اول، 1413ق؛

[2] - کلینى، ابو جعفر، محمد بن یعقوب، کافی، ج ‌5، ص 115، بَابُ الصِّنَاعَاتِ‌، ح 6، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق؛ طوسى، ابوجعفر، محمد بن حسن، الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، ج ‌3، ص 64، 213، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1390ق.

[3] - همان

[4] - مجلسی، محمد باقر، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج 19، ص 73، دار الکتب الإسلامیة، تهران، 1404 ق.

[5] - «لا تستشیروا المعلّمین و لا الحَوَکة فإنّ اللّٰه تعالى قد سلبهم عقولهم»؛ طباطبائى بروجردى، حسین، جامع أحادیث الشیعة، ج ‌22، ص 720، تهران، فرهنگ سبز، چاپ اول، 1429ق.

[6] - ر. ک: قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، ج ‌2، ص 5؛ ابن ادریس حلّى، محمد بن منصور بن احمد، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، ج 2، ص 224، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چاپ دوم، 1410ق؛ عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن على، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (المحشّٰى - کلانتر)، ج ‌3، ص 219، قم، کتابفروشى داورى، چاپ اول، 1410ق.

[7] - «عَمَلُ‏ الْأَبْرَارِ مِنَ‏ النِّسَاءِ الْغَزْل»‏؛ ورام بن أبی فراس، مسعود بن عیسى، تنبیه الخواطر و نزهة النواظر المعروف بمجموعة ورّام،  ج ‏1، ص41، قم، مکتبه فقیه، چاپ اول، 1410ق.

[8] - کافی، ج ‏5، ص 311، باب النوادر، ح 32؛ طوسى، محمد بن الحسن، تهذیب الأحکام، تحقیق، موسوی خرسان، ج ‏6، ص 382، ح 248، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، 1407ق.

[9] - کافی، ج ‏2، ص 340، باب الکذب، ح 10.

[10] - نجفى، کاشف الغطاء، جعفر بن خضر مالکى، شرح الشیخ جعفر على قواعد العلاّمة ابن المطهر، ص 9، مؤسسه کاشف الغطاء، 1420ق.

[11] - ر. ک: طباطبائی بروجردى، حسین، منابع فقه شیعه، ج ‏22، ص 719، پاورقی، تهران، فرهنگ سبز، چاپ اول، 1386ق.

[12] - احسانى فر لنگرودى، محمد، اسباب اختلاف الحدیث، ص 368، بیروت، موسسه علمى فرهنگى دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر، چاپ سوم، 1432ق.

[13] - کافی، ج ‏2، ص 340، باب الکذب، ح 10.

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی