آوازک

به سوی حقیقت

نیاز نیست دنبال روشنائیِ حقیقت باشی، فقط کافیه از تاریکیِ جهل دربیای تا روشنائیِ حقیقت خودشو بهت نشون بده

به سوی حقیقت

نیاز نیست دنبال روشنائیِ حقیقت باشی، فقط کافیه از تاریکیِ جهل دربیای تا روشنائیِ حقیقت خودشو بهت نشون بده

 

پاسخ:

در قرآن و روایات به موارد گوناگون قسم و سوگند اشاره و یا تصریح شده است. در این نوشتار به برخی از آنها اشاره می‌شود.

الف. لزوم شهادت دادن در قرآن

خداوند متعال در طولانی‌ترین آیه قرآن (آیه 282 سوره بقره) و نیز آیه بعدی آن براى معاملات با تمام جزئیات و در تمام مراحل آن و برای امور اقتصادى مسلمانان و نظم کار آنها توجه عمیقى دارد.[1] خداوند متعال در این آیه شریفه می‌فرماید براى این‌که جلب اطمینان بیشترى شود، و قرارداد از مداخلات احتمالى طرفین سالم بماند، باید قرارداد نوشته شود[2] و به وسیله شخص سومى که عادل است، تنظیم گردد.[3]

سپس برای محکم‌تر کردن قرارداد اضافه می‌کند: علاوه بر نوشتن، از مردان دو نفر را به عنوان شاهد انتخاب کنید که مسلمان[4] و مورد رضایت و اطمینان شما باشند[5] و اگر دو مرد نباشند، یک مرد و دو زن شهادت دهند کافى است.[6]

یکى دیگر از احکامی که این آیه به آن اشاره می‌کند، این است که هرگاه شهود را برای شهادت دادن دعوت کنند،[7] خوددارى نکنند.[8]

ب. قسم خوردن از نگاه روایات

قاعده شهود و نیز قسم خوردن، از روایات اهل بیت(ع) نیز قابل اثبات است. یکی از ادله در بحث لزوم قسم خوردن، قاعده فقهی مشهور «البینة علی المدّعی و الیمین علی من انکر»؛ یعنی کسی که مدّعی است باید بیّنه و گواه بیاورد و کسی که علیه او اقامه دعوی شده و در مقام انکار است در صورت عدم اثبات ادعا از سوی مدّعی و درخواست وی، باید بر بی‌گناهی خود سوگند یاد کند. این قاعده برگرفته از روایات است:

1. پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «الْبَینَةُ عَلَى مَنِ ادَّعَى وَ الْیمِینُ عَلَى مَنِ ادُّعِی عَلَیه‏».[9]

البته باید توجه داشت که از این قاعده فقط در مورد اموال می‌توان استفاده کرد و در مورد «دماء؛ خون» نمی‌توان کمک گرفت؛ چنان‌که در روایتی امام صادق(ع) فرمود: «خداوند متعال در مورد دماء(خون) به غیر از آن چیزی که در اموال است، حکم کرده است. در اموال این‌گونه حکم کرده است که مدّعی بیّنه بیاورد و قسم را برای مدعی علیه قرار داده است؛ اما در مورد خون، بیّنه را باید مدعی علیه بیاورد و قسم را برای مدعی قرار داده است، تا به این وسیله خون انسان مسلمان را هدر نرود».[10]

2. امام صادق(ع) از رسول خدا(ص) نقل می‌کند که فرمودند:‏ «همانا من بین شما به بیّنه و سوگند قضاوت می‌کنم. [نه براساس علم نهان]؛ چه بسا باشد که برخى از شما در طرح دعوا خطا کند و راه داورى صحیح را بر خود ببندد...».[11]

3. عدی بن عدی از پدرش نقل می‌کند که امرؤ القیس با شخصی از اهل حضرموت نزد رسول خدا(ص) در مورد زمینی شکایت کردند. رسول خدا به امرؤالقیس فرمود: «آیا شاهد(بیّنه‌ای) داری؟»، او در جواب گفت: خیر. رسول خدا فرمود: «پس او باید قسم بخورد». امرؤالقیس گفت: در این صورت تمام زمین من می‌رود. پیامبر در جواب فرمود: «اگر زمین تو با قسمِ [دروغ] او از دست برود، خداوند در روز قیامت به او نگاه نخواهد کرد و او را پاک نخواهد کرد و برای او عذاب دردناکی است. در این حال آن مرد داد کشید و زمین را به امرؤالقیس برگرداند».[12]

4. برید بن معاویه می‌گوید از امام صادق(ع) در مورد «قسامه» پرسیدم؟ امام(ع) هم در جواب فرمود: «در تمام حقوق بیّنه بر عهده مدعی و قسم بر عهده مدعی ‌علیه می‌باشد؛ مگر در خون».[13]

بنابراین، منبع فقهی و حقوقی قسم برای حل دعواها بجز در مورد خون، قرآن و روایاتی است که از پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) وارد شده است.

غیر از آیاتی گه در ابتدای پاسخ بدان اشاره شد، آیات ذیل نیز در مورد شهادت و سوگند است:

  • سوره مبارکه نساء، آیات شریفه 6 و 15 و 135.
  • سوره مبارکه مائده، آیات شریفه 8 و 106 و 107 و 108.
  • سوره مبارکه نور، آیات شریفه 4 و 6 و 8 و 13.
  • سوره مبارکه یوسف، آیه شریفه 26.
  • سوره مبارکه معارج، آیه شریفه 33.

 


[1] - مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏2، ص 390، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.‏

[2] - «وَ لْیُمْلِلِ الَّذِی عَلَیْهِ الْحَق‏».

[3] - «فَاکْتُبُوهُ وَ لْیَکْتُبْ بَیْنَکُمْ کاتِبٌ بِالْعَدْل».

[4] - «وَ اسْتَشْهِدُوا شَهِیدَیْنِ‏ مِنْ رِجالِکُمْ».

[5] - «مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَداءِ».

[6] - *(فَإِنْ لَمْ یَکُونا رَجُلَیْنِ فَرَجُلٌ وَ امْرَأَتانِ‏)*«آیه 228 سوره بقره»

[7] - این احتمال نیز داده شده که هم پذیرفتن دعوت براى تحمل شهادت (دیدن واقعه) لازم است، و هم براى اداى شهادت. تفسیر نمونه، ذیل آیه 282 سوره بقره.

[8] - «وَ لا یَأْبَ الشُّهَداءُ إِذا ما دُعُوا».

[9] - کلینى، محمد بن یعقوب، کافی، ج ‏7، ص 415، «بابُ أَنَّ الْبَیِّنَةَ عَلَى الْمُدَّعِی وَ الْیَمِینَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَیْه»، ‏تهران، دار الکتب الإسلامیة‏، چاپ چهارم، 1407ق‏.

[10] - همان، ج ‏7، ص 362، «بابُ الْقَسامة».

[11] - همان، ص 414، «بابُ أَنَّ الْقَضَاءَ بِالْبَیِّنَاتِ وَ الْأَیْمَان»‏.

[12] - حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشیعة،‏ ج ‏27، ص 235، «بابُ أَنَّ الْبَیِّنَةَ عَلَى الْمُدَّعِی وَ الْیَمِینَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَیْه»‏، قم، مؤسسة آل البیت(ع)‏، چاپ اول، 1409ق.

[13] - همان، ج ‏7، ص 361، «بابُ الْقَسامة».

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی